Área Konsentrasaun iha Saúde Públika


Títulu Projetu Peskeza

“Impaktu Saneamentu Ambientál ba Insidénsia Dengue iha Díli, Timor-Leste: Estudu Transversal ida”


Objetivu Projetu

Objetivu husi projetu peskeza ida-ne’e mak analiza relasaun entre saneamentu ambientál — inklui kondisaun ambientál iha uma-kain, prezensa depozitu lixu, no forneseimentu bee moos — ho surtu dengue ne’ebé observa iha Munisípiu Díli, Timor-Leste.

Peskeza ida-ne’e buka investiga oinsá faktór sira-ne’e bele kontribui ba aasamentu insidénsia kazu dengue iha rejiaun ne’e.


Metodolojia

Dezenhu Peskeza

Projetu peskeza ida-ne’e uza dezenhu observasionál analítiku ho abordajen transversal. Abordajen ida-ne’e permite analiza amostra reprezentativu husi populasaun iha momentu espesífiku ida, hodi identifika asosiasaun posivel entre variavel sira ne’ebé investiga.


Téknika Amostragem

Peskeza sei uza téknika amostragem probabilístika, espesifikamente Amostragem Probabilístika ho Téknika Amostragem Estratifikada Aleatória. Abordajen ida-ne’e permite dividi populasaun Díli ba estratu sira tuir karakterístika relevante, hanesan lokalizasaun jeográfika, no hafoin hili amostra aleatoriamente iha kada estratu.

Metodu ida-ne’e garante katak amostra ne’ebé uza representa diversidade populasaun iha sidade Díli.


Análize Estatístika

Ba analiza dadus ne’ebé hetan, peskeza sei uza análize regrésaun ho tipu Análize Korelasaun Múltipla. Metodu ida-ne’e permite avalia asosiasaun entre kondisaun saneamentu ambientál (variavel independente) no insidénsia surtu dengue (variavel dependente), ho kontrolu variavel konfunsaun posivel.


Kolekta Dadus

Kolekta dadus sei realiza liuhosi vizita ba uma-kain. Durante vizita sira-ne’e, ekipa peskeza sei:

  • Inspeksiona kondisaun ambientál iha uma-kain;

  • Verifika prezensa depozitu lixu;

  • Avalia forneseimentu bee moos;

  • Regista informasaun relevante husi moradór sira.


Rezultadu Esperadu no Impaktu

Ho konkluzaun projetu peskeza ida-ne’e, espera atu hetan kompreensaun ne’ebé klaru liu kona-ba relasaun entre saneamentu ambientál no surtu dengue iha Díli, Timor-Leste.

Rezultadu peskeza bele kontribui ba dezenvolvimentu polítika públika ne’ebé efetivu liu iha kontrolu no prevensaun dengue, hodi nune’e hadi’a saúde públika no kualidade moris populasaun lokal.

Além disso, rezultadu estudu ida-ne’e bele sai base ba peskeza futuru no intervensaun sira seluk iha área saúde públika iha Timor-Leste.


Grupu Peskeza

Ekipa peskeza multisentru ida-ne’e kompostu husi peskizadór lima (5), husi Timor-Leste no Angola, hanesan tuir mai:

  • Wilson Tavares – Ko-Koordenadór (Angola)

  • Dulce dos Reis – Ko-Koordenadora (Timor-Leste)

  • Joaninha Carvalho de Jesus (Timor-Leste)

  • Adriana Fonseca da Silva (Timor-Leste)

  • Leocádia Leong Sarmento (Timor-Leste)


Nota Adisionál

Wilson Tavares, Ko-Koordenadór projetu, mak sientista angolanu ne’ebé atualmente serbisu iha Estadu Unidos América, no integra grupu peskeza iha Timor-Leste liuhosi kooperasaun internasionál iha área saúde públika.